डॉ. माशेलकरांचे 'ते' प्रश्न आणि माझ्या मनातील विकसित भारत!
सावित्रीबाई फुले पुणे विद्यापीठ स्थापना दिवस दरम्यान चे छायाचित्र
सावित्रीबाई फुले पुणे विद्यापीठ... हे केवळ माझं विद्यापीठ नाही, तर तो माझ्या विचारांना आकार देणारा एक संस्कार आहे. नुकताच या ज्ञानतीर्थाचा ७७ वा वर्धापन दिन साजरा झाला. धर्मावीर छत्रपती संभाजी महाराज सभागृहात जेव्हा आम्ही सर्व एकत्र आलो होतो, तेव्हा वातावरण केवळ उत्सवाचं नव्हतं, तर ते एका मोठ्या जबाबदारीची जाणीव करून देणारं होतं.
कार्यक्रमाची सुरुवात विद्यापीठ गीताने झाली आणि मनात अभिमानाची एक लहर उमटली. पण या संपूर्ण संध्याकाळी ज्या एका गोष्टीने मला अंतर्मुख केलं, ते होतं पद्मविभूषण डॉ. रघुनाथ माशेलकर यांचं रोखठोक आणि प्रेरणादायी भाषण.
२०४७ ची वाट का पाहायची ?
डॉ. माशेलकर यांनी भाषणात एक खूप महत्त्वाचा मुद्दा मांडला. आपण नेहमी 'विकसित भारत २०४७' बद्दल बोलतो. पण त्यांनी आम्हाला विचारलं "विकसित होण्यासाठी आपल्याला २०२७ वर्षांची वाट पाहण्याची गरज काय? आपण ते आधी का करू शकत नाही?
त्यांचे हे शब्द थेट मनाला भिडले. विकास ही काही फक्त सरकारची डेडलाईन नाही, तर ती एक मानसिकता (Mindset) आहे. एक तरुण म्हणून, एक विद्यार्थी म्हणून मला असं वाटतं की, जर आपण आज आपले विचार आणि कृती 'विकसित' केली, तर तो 'विकसित भारत' फार लांब नाही.
दिग्गजांचा सन्मान आणि काही वास्तववादी प्रश्न
सावित्रीबाई फुले पुणे विद्यापीठ स्थापना दिवस दरम्यान चे छायाचित्र
कार्यक्रमात 'जीवन साधना गौरव' पुरस्कारांचे वितरण झाले. अशोक खाडे, पंडित विद्यासागर, शमा भाटे आणि अप्पासाहेब राजळे यांसारख्या व्यक्तिमत्वांचा सन्मान होताना पाहून खूप काही शिकायला मिळालं.
विशेषतः पंडित विद्यासागर सरांनी जेव्हा विद्यापीठातील रिक्त जागांचा आणि संस्थात्मक अडचणींचा उल्लेख केला, तेव्हा जाणवलं की विकास म्हणजे केवळ मोठे रस्ते किंवा इमारती नव्हे. विकास म्हणजे आपली शिक्षण व्यवस्था आतून मजबूत असणं. शमा भाटे यांनी मांडलेली 'नृत्य संकुला'ची संकल्पना ही आपल्या संस्कृतीला जागतिक स्तरावर नेण्यासाठी किती आवश्यक आहे, हे ही प्रकर्षाने जाणवलं.
तरुणाईची जबाबदारी: युगांतर आणि युवा गौरव
जेव्हा प्रियदर्शिनी इंदळकर आणि सचिन खिलारी यांसारख्या तरुणांना 'युवा गौरव' मिळाला, तेव्हा सभागृहातल्या टाळ्यांच्या कडकडाटाने एक ऊर्जा भरून राहिली होती. तो सन्मान केवळ त्यांच्या कामाचा नव्हता, तर तो आम्हा सर्व तरुणांकडून असलेल्या अपेक्षांचा होता.
माझं मत (Final Thoughts)
हा ७७ वा वर्धापन दिन मला बरंच काही देऊन गेला. डॉ. माशेलकरांच्या शब्दांत सांगायचं तर— विद्यापीठे ही पदव्या देणारी केंद्र नाहीत, ती 'विचारांचे कारखाने' आहेत. आज जेव्हा मी या कॅम्पसमध्ये फिरतो, तेव्हा मला फक्त इतिहास दिसत नाही, तर मला दिसतो तो येणारा भविष्यकाळ. जिथे कला, क्रीडा, शिक्षण आणि तंत्रज्ञान या सर्वांचा समतोल असेल. विकसित भारत हा केवळ भाषणांचा विषय न राहता, तो आपल्या जगण्याचा भाग बनायला हवा.
चला तर मग, डॉ. माशेलकरांनी दिलेल्या त्या आव्हानाचा स्वीकार करूया. २०२७ ची वाट न पाहता, आजपासूनच आपल्या क्षेत्रात 'विकसित' विचार आणि कृती करायला सुरुवात करूया!